Hướng Dẫn Lắp Đặt Van Gang: Van Cổng, Van Bướm, Van Một Chiều

Lắp đặt van gang cần kiểm tra đúng DN, PN, tiêu chuẩn mặt bích, chiều dòng chảy và vị trí vận hành. Van cổng cần được căn đồng tâm với đường ống, van bướm phải bảo đảm cánh van quay tự do, van một chiều phải lắp đúng hướng dòng chảy. Sau khi định vị van, siết bulông đối xứng và thử kín trước khi đưa hệ thống vào vận hành.

Quy tắc cốt lõi khi lắp đặt van gang:

1. Vệ sinh & Đồng trục: Thổi sạch xỉ hàn, mạt cát trong lòng ống; hai mặt bích phải song song và đồng tâm tuyệt đối.

2. Trạng thái van khi siết: Van cổng để ở trạng thái đóng gần kín; van bướm bắt buộc mở hé 10° - 20° để không kẹt mép gioăng, van một chiều lắp đúng hướng mũi tên dòng chảy.

3. Siết bu lông: Siết chéo theo đường kính đối xứng (mô hình ngôi sao) qua 3 giai đoạn (30% → 60–70% → 100% lực siết) để chống nứt tai bích gang.

Van gang được sử dụng phổ biến trong hệ thống cấp thoát nước, trạm bơm, xử lý nước, PCCC và đường ống công nghiệp. Tuy cùng sử dụng kết nối mặt bích, mỗi loại van lại có yêu cầu lắp đặt khác nhau.

Trong đó, van cổng cần chú trọng độ đồng tâm của mặt bích; van bướm phải kiểm tra khoảng quay của cánh; còn van một chiều bắt buộc phải đúng hướng dòng chảy.

Có thể tham khảo toàn bộ Van Gang Công Nghiệp trước khi xác định DN, PN và kiểu kết nối phù hợp với tuyến ống.

1. Kiểm tra trước khi lắp đặt van gang

Trước khi đưa van vào vị trí kết nối, kỹ sư giám sát và thợ thi công cần kiểm tra nghiệm thu hiện trường:

• Kiểm tra ngoại quan van gang: Thân van đúc từ gang cầu hoặc gang xám phủ sơn Epoxy tĩnh điện phải nguyên vẹn, không nứt vỡ hay trầy xước rãnh làm kín. Đĩa van xoay/nâng hạ nhẹ nhàng.

• Đồng bộ tiêu chuẩn mặt bích: Mặt bích hàn ống phải có cùng tiêu chuẩn khoan lỗ (BS 4504, JIS 10K hoặc DIN) và cùng cấp áp lực (PN10/PN16) với van. Nếu lắp lệch tâm hoặc dùng bích sai chuẩn, lực ép bu lông sẽ gây nứt vỡ cổ bích van gang. Khi kết nối với hệ thống đường ống nhựa, nên tham khảo Quy Cách Phụ Kiện Ống Nhựa

• Vệ sinh lòng ống: Dùng giẻ sạch hoặc xịt khí nén loại bỏ hoàn toàn cát, đá dăm và xỉ hàn kim loại. Đây là nguyên nhân hàng đầu làm rách gioăng cao su EPDM của van ngay lần vận hành đầu tiên.

• Gia cố giá đỡ ống: Đường ống phải có gối đỡ hoặc cùm treo chịu lực độc lập. Tuyệt đối không để trọng lượng đường ống tì đè lên thân van gang.

Kiểm tra độ đồng trục mặt bích và làm sạch lòng ống trước khi siết bu lông van gang

2. Hướng dẫn lắp đặt chi tiết từng loại van gang

2.1. Lắp đặt Van Cổng Gang (Gate Valve)

Dòng van này chuyên dùng đóng/ngắt toàn phần dòng lưu chất, thường gặp ở các cụm trạm bơm, phòng máy M&E hoặc mạng lưới PCCC.

• Vị trí & Góc đặt:

  • Chuẩn nhất: Lắp đặt theo phương thẳng đứng với tay quay/vô lăng hướng lên trên.

  • Hạn chế: Lắp nằm ngang (ty nằm ngang) đối với các size từ DN150 trở lên vì trọng lượng cánh van nêm dễ gây mòn xước bạc dẫn hướng.

  • Tuyệt đối cấm: Không lắp chúc ngược tay quay xuống đất (180°). Cặn bẩn và bùn cát đáy ống sẽ lắng đọng vào khoang nắp van, gây kẹt ty ren và rò rỉ đệm cổ van.

• Quy trình lắp ráp: Đặt đĩa van ở trạng thái đóng gần kín để bảo vệ cánh nêm cao su. Chèn gioăng đệm EPDM/NBR đúng tâm giữa hai mặt bích và siết đều bu lông.

• Cảnh báo vận hành: Van cổng không được dùng để điều tiết lưu lượng. Nếu mở hé một phần, vận tốc dòng chảy cao sẽ gây xoáy mòn lớp bọc cao su và tạo hiện tượng rung giật đường ống.

Quý khách hàng có thể tham khảo các đướng kính van cổng và giá tại đây: Van Cổng Gang Mặt Bích DN40 - DN2000

2.2. Lắp đặt Van Bướm Gang (Butterfly Valve)

Van bướm (dạng Wafer kẹp bích hoặc Lug) có kích thước gọn nhẹ nhưng yêu cầu độ chính xác rất cao khi định vị đĩa van:

• Trạng thái cánh van (Quy tắc sống còn): Trước khi đưa van bướm vào khe giữa 2 mặt bích, phải mở hé cánh đĩa một góc khoảng 10° - 20°:

  • Nếu đóng kín 0°: Mép gioăng cao su chịu lực ép bẹp khi siết bích, dẫn đến mô-men xoắn đóng mở tăng đột biến, làm cháy động cơ điện hoặc gãy tay gạt.

  • Nếu mở hoàn toàn 90°: Mép đĩa van thò hẳn ra ngoài thân van, khi trượt van vào vị trí sẽ va đập vào gờ mặt bích ống làm sứt mẻ hoặc cong vênh đĩa.

• Không dùng gioăng phụ: Thân van bướm Wafer tiêu chuẩn đã có lớp đệm lót cao su (seat ring) bao bọc tràn sang hai mặt bên. Không chèn thêm đệm làm kín rời, vì đệm phụ sẽ làm hẹp khoảng cách và kẹt mép chuyển động của cánh van.

• Hướng lắp đặt: Có thể lắp đứng hoặc ngang. Với hệ thống nước thải hoặc lưu chất nhiều huyền phù lắng cặn, nên lắp trục van nằm ngang để tránh cát đọng ở ổ đỡ trục phía dưới.

Xem thêm: Quy Cách Đường Kính Van Bướm Gang (DN50 – DN300)

Đĩa van bướm bắt buộc mở hé 10° - 20° khi định vị bu lông để không làm biến dạng lớp cao su làm kín

2.3. Lắp đặt Van Một Chiều Gang (Check Valve)

Van một chiều giúp bảo vệ máy bơm và tuyến ống khỏi dòng chảy ngược và áp lực va đập:

• Xác định hướng dòng chảy: Bắt buộc đối chiếu mũi tên hướng dòng chảy đúc nổi trên thân van với chiều đẩy thực tế của dòng nước.

• Lắp đặt theo từng cấu tạo:

  • Van một chiều lá lật (Swing Check):

    • Đường ống ngang: Trục bản lề treo lá van phải nằm ở góc trên cùng theo phương ngang để lá van đóng lại hoàn toàn bằng trọng lực khi ngắt dòng.

    • Đường ống đứng: Chỉ cho phép lắp trên tuyến ống có dòng chảy hướng từ dưới lên. Tuyệt đối không lắp ở nhánh dẫn từ trên xuống.

  • Van một chiều cánh bướm / Lò xo cối (Silent Check): Nhờ có trợ lực lò xo phản hồi, loại này cho phép lắp đặt đa hướng (cả phương ngang và phương đứng hướng lên), giúp giảm thiểu tiếng va đập đĩa van.

• Khoảng cách an toàn trạm bơm: Van một chiều nên lắp sau khớp nối mềm và cách cửa xả máy bơm tối thiểu 5D (5 lần đường kính danh nghĩa) để tránh dòng chảy xoáy làm rung gãy bản lề lá van. Tại các trạm bơm nhà cao tầng hoặc tuyến ống dài, cần bố trí thêm Van Búa Nước Gang để triệt tiêu sóng áp suất dội ngược khi ngắt điện đột ngột.

3. Kỹ thuật siết bu lông mặt bích chống nứt vỡ gang

Thân van đúc bằng gang xám hoặc gang cầu có khả năng chịu nén tốt nhưng giòn hơn thép khi chịu ứng suất uốn cục bộ. Do đó, thao tác siết bu lông cần tuân thủ nghiêm ngặt:

Với mặt bích nhiều bulông, không nên siết liên tục theo vòng tròn.

Trình tự phù hợp là:

Siết nhẹ → siết chéo đối diện → tăng lực từng vòng → kiểm tra đồng tâm → siết hoàn thiện

Ví dụ mặt bích 8 bulông:

1 → 5 → 3 → 7 → 2 → 6 → 4 → 8

Mục tiêu là phân bố lực ép tương đối đồng đều trên mặt bích và gioăng.

4. Bảng tổng hợp lỗi thường gặp & Cách khắc phục khi thi công van gang

5. Quy trình thử áp lực hệ thống

Sau khi lắp đặt hoàn thiện cụm van trên tuyến ống uPVC, HDPE hoặc thép, quá trình thử áp lực được tiến hành theo các bước:

1. Mở van xả khí: Mở toàn bộ van xả khí tại các vị trí cao nhất trên tuyến ống.

2. Mở hoàn toàn các van trung gian: Các van cổng, van bướm trên tuyến thử nghiệm phải ở trạng thái mở hoàn toàn để áp lực phân bổ đồng đều, không thử áp đơn điểm đóng chặn khi hệ thống chưa điền đầy nước.

3. Bơm nạp nước chậm: Bơm cấp nước từ điểm thấp nhất của tuyến ống với tốc độ kiểm soát để đẩy toàn bộ bọt khí ra ngoài van xả khí. Khí tồn đọng sẽ làm sai lệch áp kế và gây nguy cơ nổ vỡ khi thử áp cao.

4. Tăng áp từng cấp:

   • Nâng áp lên mức áp làm việc danh định (PLV), duy trì 15 phút để ổn định hệ thống.

   • Tiếp tục nâng lên mức áp suất thử thiết kế (thường bằng 1.5 x PN, ví dụ PN16 thử tại 24 bar).

   • Quan sát bằng mắt thường: Toàn bộ khớp nối bích, cổ van, ty van và nắp van không có hiện tượng rỉ nước hay sụt áp quá mức quy định (không giảm quá 0.5 bar sau 1 giờ thử). 

Nghiệm thu thử áp lực nước tĩnh cụm van gang trạm bơm cấp nước hạ tầng